Historia nauki o języku bada dynamikę przemian danego języka na przestrzeni dziejów i opisuje jego losy. Dzielimy ją na historię wewnętrzną, analizującą przemiany strukturalne we wszystkich podsystemach (fonologicznym, morfologicznym, składniowym oraz leksykalnym) i historię zewnętrzną, sprawdzającą zmiany kulturowe i społeczne w ciągu trwania danego języka.
Epoki:
Przedpiśmienna – naukowcy nie posiadają dostatecznych danych, by w jednoznaczny sposób określić początek istnienia. W tym czasie pierwsze plemiona polskie tworzą struktury polityczne, które przyczyniają się do powstania państwa Piastów. Koniec epoki przedpiśmiennej przypada na XII wiek. Wówczas powstaje „Bulla gnieźnieńska” (1136), która stanowi obecnie najstarszy zabytek języka polskiego. Ogromny wpływ na rozwój języka w średniowieczu ma przyjęcie chrztu przez Mieszka I, a co za tym idzie bliższe kontakty z państwami ościennymi. Dowodem na związek języka z chrystianizacją Polski są liczne zapożyczenia bezpośrednio związane z religią : anioł, pacierz, msza czy pokuta, a także nowe imiona: Anna, Piotr i Paweł, Jakub oraz Jan. Fonetyka polska również uległa zmianie, czego dowodem jest choćby: wokalizacaja i zanik jerów oraz utrwalenie opozycji spółgłoskowej (miękkość i twardość).
Piśmienna – może pochwalić się ośmiuset letnią tradycją. W ciągu tych kilku wieków możemy obserwować liczne przemiany językowe, które naukowcy umiejscawiają w trzech dobach: staropolskiej (XV i XVI wiek), średniopolskiej (XVI i XVII wiek) oraz nowopolskiej (od końca XVII wieku).
W okresie renesansu (doba staropolska) ludzie Polsce posługują się jedynie językiem mówionym, którego używają w określonych sytuacjach i ograniczonym zakresie, w związku z czym ilość nowych leksemów jest skromna. Na poziomie fonetycznym obserwujemy wykrystalizowanie się opozycji pomiędzy samogłoskami długimi a krótkimi, a także zanik iloczasu. W podsystemie morfologicznym możemy zauważyć zanik dwóch prasłowiańskich czasów: aorystu i imperfectum. W zakresie leksyki powstają nowe wyrazy, zapożyczeniami z języków: niemieckiego, czeskiego i łacińskiego.
Przełom XV i XVI wieku to początki drukarstwa oraz dynamiczny rozwój szkolnictwa, a co za tym idzie poszerzenie zakresu używania języka w życiu publicznym. W połowie XVI wieku upatruje się początków korespondencji prywatnej, a także rozkwit renesansowej literatury (Kochanowski, Orzechowski, Wujek).
Doba średniopolska – jej początki przypadają na XVII wiek, kiedy łacina staje się językiem nadrzędnym wobec języka polskiego. Uniwersalność łaciny wpływa niekorzystne na rozwój systemu językowego, a liczne zapożyczenia nie świadczą o konieczności nazywania zjawisk czy rzeczy, które pozostawały dotąd nienazwane, są natomiast związane z panującą ówcześnie modą językową.
Doba nowopolska – związana jest przede wszystkim z oświeceniem w Polsce, a co z tym związane rozwój rozmaitych instytucji naukowych. W połowie XVIII wieku powstaje Komisja Edukacji Narodowej, która kodyfikuje system językowy i niweluje negatywne zjawiska w nim występujące. W dobie nowopolskiej stworzona zostaje podstawa do wszechstronnego rozwoju języka. W 1918 roku zostaje wprowadzony nakaz powszechnego nauczania języka polskiego.
