Struktura religii
Religia to pewien sposób życia rozmaitych społeczeństw. Współistnieją w niej cztery elementy:
1. Wierzenia (mity, doktryna, dogmaty)
2. Rytuały (uzewnętrznienie kultu)
3. Organizacja (instytucje religijne i duchowni)
4. Przeżycia religijne ( przy czym ten element nie stanowi czynnika determinującego)
WIERZENIA – mają związek z przeszłością i teraźniejszym obliczem dawnej działalności. Wskazują na to jak interpretować pewne elementy religii.
1.a) MITY – to opowieści, które mówią o prapoczątku wszystkiego i są odbiciem boskiego porządku. Są silnie zakorzenione w realnej rzeczywistości, wpływając tym samym na tworzenie norm, systemów wartości i wzorów postępowania.
1.b) DOKTRYNA – łączy się z mitem. W kulturze chrześcijańskiej dosłownie tłumaczono całe fragmenty biblii.
1.c) TEOLOGIA – traktuje o istnieniu, objawieniu i rozwoju bogów. Zajmuje się cechami i przymiotami Boga oraz jego stosunkiem do świata.
1.d) DOGMATY – trzon każdej religii. W katolicyzmie silnie zakorzeniony jest dogmat o Trójcy Świętej (Bóg występujący pod trzema postaciami)
2. a) RYTUAŁY – wiążą się z ustanowieniem łączności między człowiekiem a transcendencją. Służą często podtrzymywaniu więzi społecznych (np. w totemizmie). Związane są także z życiem codziennym (u Indian będzie to modlitwa o deszcz). W religii chrześcijańskiej zauważa się ścisły związek rytuałów z określonym porządkiem (np. święta Wielkanocne, które symbolizują zmartwychwstanie Chrystusa, a jednocześnie ożywienie przyrody).
2. b) OFIARA – znajduje się w centrum każdego rytuału. Jej główną funkcją jest ustalenie transcendentalnego kontaktu z Absolutem. W społeczeństwach pierwotnych wciąż składa się ofiary bezpośrednie (nierzadko są to kobiety i dzieci). Im wyższa cywilizacja tym ofiary stają się substytuowane (zastępowane przez kukłę, zwierzę i rozmaite symbole). Ofiara jest przeniesieniem na przestrzeń zachowań religijnych formuły społecznej, która brzmi: „daje, abyś ty mi dawał”
2. c) MODLITWA ponadczasowy element rytualny, który służy do podporządkowywania sobie świata realnego. Jej początków należy szukać w magicznych formułach, zaklinających rzeczywistość. Najpopularniejszym zaklęciem językowym jest łacińskie „hoc est corpus” („hokus pokus”), które miało zmuszać bóstwa do działania. Współcześnie chodzi raczej o ustanowienie z nim jedności. Modlitwa może być czysto mechaniczna. Wówczas jej wartość mierzy się liczbą pacierzy. Odpowiednikiem dla katolickiego różańca jest islamski młynek, w którym znajdują się paski papieru zapełnione rozmaitymi formułami.
2. d) ABLUCJE – wywodzą się z higieny życia codziennego. Widoczne jest to zwłaszcza w krajach pustynnych, gdzie występują wysokie temperatury. Tam przed wejściem do świątyni istnieje obowiązek obmywania nóg. Opisywany obrzęd ma ścisły związek z odróżnianiem przez człowieka dobra od zła. Z czasem zło utożsamiano z brudem. Obmycie ciała było w tym przypadku symbolicznym oczyszczeniem duszy. Chrzest jest zatem powrotem do czystości pierwszego człowieka.
Symbolika akwanautyczna jest popularna w wielu kulturach, a motyw potopu pojawia się w różnych religiach. Elementem łączącym jest człowiek, który, by rozpocząć życie w nowym świeci musi zetknąć się z pierwotnym chaosem.
2. e) PROCESJA – jeden z wielu rytuałów religijnych, w którym uczestniczą istoty boskie przedstawiane za pomocą symboli (rzeźb, obrazów). Procesja to uroczysty pochód ze śpiewakami i tancerzami, który jest wspólny dla niemal wszystkich religii. Istotą rytuału jest wyrwanie Absolutu z odosobnienia przestrzeni sakralnej i włączenie go do społeczności zwykłych ludzi.
