Zmiany w słownictwie doby średniopolskiej
W dobie staropolskiej przybyło około piętnastu tysięcy nowych wyrazów, czyli trzykrotnie mniej niż w dobie średniopolskiej, gdzie było ich już pięćdziesiąt tysięcy. Słownictwo kurczyło się i rozrastało, gdyż pewne leksemy wychodziły z użycia, zmieniały znaczenie lub pojawiały się nowe, które zastępowały archaiczne słowa.
Wśród wyrazów przestarzałych znalazły się, takie wyrazy jak: ciasnocha ’koszula’, blazgonić ‘paplać’, rochmanić ‘oswajać’, dotychmiast ‘dotychczas’, lepak ‘znowu’, jacy ‘tylko’, jata ‘buda’, kluza ‘więzienie’.
Wśród wyrazów, które zmieniły swoje pierwotne znaczenie znajdują się leksemy, takie jak: ciekawy pierwotnie ‘szybki, prędki’, a następnie ‘chciwy wiedzy’; grzeczny pierwotnie ‘stosowny, właściwy’, a następnie ‘obyczajny, dobrze wychowany’; list pierwotnie ‘liść’, a następnie ‘wypowiedź pisemna skierowana do określonego adresata’; ojczyzna pierwotnie ‘ojcowizna’, a następnie ‘kraj rodzinny’; przytomny pierwotnie ‘obecny’, a następnie ‘szybko orientujący się’; rzecz pierwotnie ‘mowa’, a następnie ‘przedmiot’
Wyrazy ulegały procesom melioratywizacji ( proces, w którym leksem o zabarwieniu negatywnym staje się neutralny), np. wyraz kobieta i pejoratywizacji ( zjawisko polegające na zmianie zabarwienia leksemu z neutralnego na negatywny), np. wyrazy dziewka i dziad.
Nie ulega wątpliwości, że największy wpływ na przyrost słownictwa doby średniopolskiej miały zapożyczenia, które przedostawały się do polszczyzny w wyniku ożywienia stosunków gospodarczych, kulturalnych oraz naukowych pomiędzy Polską, a pozostałymi krajami Europy Środkowej.
