Nauka w dobie średniopolskiej
Teksty naukowe pozostawały pod wpływem łaciny, dlatego najważniejsze dzieła tego okresu, czyli „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika i „De republica emendanda” Andrzeja Frycza Modrzewskiego nie były napisane po polsku, pomimo że ich twórcami byli nasi rodacy. Pierwsi autorzy występujący przeciwko hegemonii łaciny to Marcin Bielski i Maciej Stryjkowski, którzy opracowane przez siebie kroniki wydali w języku narodowym. W zakresie prawa to Bartłomiej Groicki ( „Porządek sądów i spraw miejskich prawa magdeburskiego”) i Paweł Kuszewicz ( „Dzieje w koronie polskiej”) stali się propagatorami języka ojczystego. W dziedzinie geometrii byli to Stanisław Grzepski i Stanisław Solski, a w dziedzinie myśli społecznej Andrzej Frycz Modrzewski. „O ziołach i mocy ich” zostało napisane przez Stefana Falimierza, wpisując się w nurt dbałości o język ojczysty ze strony przyrodników, a wśród nich byli także Marcin Siennik i Marcin z Urzędowa. W obronie języka polskiego wystąpiło również wielu innych uczonych zajmujących się, np. myślistwem, architekturą czy techniką wojskową.
Na początku XVI wieku rozwija się szkolnictwo, a język polski staje się pomocniczym językiem dla wykładowej łaciny, w związku z czym powstają liczne opracowania poświęcone polszczyźnie, a najważniejsze z nich to:
a) Leksykon łacińsko-polski Jana Mączyńskiego z 1564 roku
b) „Polonicae grammatices institutio” Piotra Statoriusa-Strojeńskiego z 1568 roku
c) „Thesaurus Polono-Latino-Greacus” Grzegorza Knapiusza z lat 1621-1632
d) „Dictionarium trilingue” Mikołaja Volckmara z 1596 roku
e) Rękopiśmienny słownik bydgoskiego bernardyna Bartłomieja
