Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela

W myśl przepisów powinnością każdego nauczyciela jest: rzetelna realizacja obowiązków związanych z powierzoną mu funkcją oraz podstawowymi celami szkoły (dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą), w tym również z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Wspieranie uczniów w ich rozwoju, dążenie do ciągłego rozwoju osobowego, kształcenie i wychowywanie młodzieży w umiłowaniu Ojczyzny, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka,  dbałość o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów.[1]

W dokumencie prawnym, zwanym Kartą Nauczyciela odnajdziemy różne rodzaje sankcji, jakie czekają nauczycieli uchylających się od wypełniania podstawowych  obowiązków, wynikających z nawiązania stosunku pracy. Artykuł 76 Karty Nauczyciela w jednoznaczny sposób określa kary, jakie czekają na nauczycieli źle wykonujących, bądź zaniedbujących obowiązki zawodowe. Wśród nich znajdują się: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy w danej szkole, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania oraz wydalenie z zawodu, które może być równoznaczne z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w charakterze nauczyciela[2].

Nauczyciel obarczony odpowiedzialnością dyscyplinarną podlega procedurze postępowania dwuinstancyjnego. W pierwszej instancji o winie orzeka komisja dyscyplinarna, której podlegają wszyscy  nauczyciele z danego województwa.  Każdy nauczyciel ma jednak prawo do odwołania się od wyroku  ogłoszonego przez komisję dyscyplinarną. W tym celu została powołana odwoławcza komisja działająca przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania, działająca w ramach drugiej instancji. Nauczyciel, którego winę orzekły dwie spośród opisanych komisji ma także możliwość odwołania się do sądu apelacyjnego. W tym celu musi jednak pamiętać zachowaniu ustawowego terminu na odwołanie, który wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem[3].

Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego musi nastąpić w ciągu 3 miesięcy od dnia, w którym właściwy organ otrzymał wiadomość o uchybieniach popełnionych przez nauczyciela  oraz nie później niż w ciągu 3 lat od popełnienia tego czynu. Wyjątkiem są uchybienia, które traktuje się jak przestępstwo. Wówczas okres wszczęcia postępowania nie może być krótszy od okresu przedawnienia ścigania tego przestępstwa[4].

Każdy nauczyciel przeciw, któremu wszczęto postępowanie dyscyplinarne musi wziąć pod uwagę, że zostanie on zawieszony w pełnieniu dotychczasowych obowiązków. Ustawa mówi o dwóch rodzajach zawieszenia. Zawieszenie obligatoryjne stosuje się w sytuacjach, w których czyn nauczyciela godzi  w podstawowe prawa i dobro dziecka. Wówczas nauczyciel zostaje aresztowany w trybie tymczasowym lub jest pozbawiany wolności. Zawieszenie fakultatywne, natomiast dotyczy nauczycieli, wobec których dopiero toczy się postępowanie dyscyplinarne lub karne, ale wiarygodność i powaga zarzutów obligują dyrektora do zawieszenia nauczyciela w pełnieniu obowiązków. Warto wspomnieć, że w okresie zawieszenia, miesięczne wynagrodzenie nauczyciela może ulec zmniejszeniu. W tym czasie nie otrzymuje on także żadnych dodatków oraz wypłaty za nadgodziny[5].

Każda kara nałożona na nauczyciela ulega przedawnieniu, a odpis orzeczenia o ukaraniu jest wówczas niszczony. Osobą odpowiedzialną w tym zakresie jest dyrektor placówki bądź organ nią zarzącający. Zatarcie kary może nastąpić w okresie od trzech lat od dnia doręczenia nauczycielowi orzeczenia o prawomocnym ukaraniu. Jeżeli nauczyciel został wydalony z zawodu może się ubiegać o wymazanie kary, ale wówczas okres ten będzie wynosił sześć lat[6].

Odpowiedzialność dyscyplinarna nie jest jednak jedynym rodzajem odpowiedzialności ponoszonej przez nauczyciela. Zatrudniony może podlegać karze na podstawie Kodeksu Pracy (odpowiedzialność porządkowa). Jeżeli więc nauczyciel nie będzie przestrzegał ustalonej organizacji i czasu pracy, będzie lekceważył przepisy bhp lub przepisy przeciwpożarowe może zostać ukarany karą upomnienia bądź nagany. Wśród różnych rodzajów odpowiedzialności wyróżnia się także odpowiedzialność materialną, którą stosuje się wobec nauczycieli, którzy w trakcie wykonywania obowiązków wyrządzą szkodę pracodawcy bądź innej osobie. Odpowiedzialność cywilna, natomiast ma miejsce wtedy, gdy nauczyciel w godzinach swojej pracy wyrządzi szkodę uczniowi, który pozostaje pod jego opieką. Nauczyciel oskarżony przez poszkodowanego, jak każdy urzędnik państwowy, ma wówczas obowiązek wypłacić uczniowi stosowne odszkodowanie. W celu ochrony, nauczyciel może zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością finansową, wykupując stosowne ubezpieczenie[7].

Próba analizy odpowiedzialności zawodowej nauczyciela uwzględnia szeroki kontekst jego działań.  W związku z tym każdy przyszły pedagog powinien ustalić podstawowe cele swojej pracy i być świadomym ciążących na nim obowiązków. Jedynie rzetelne ich wypełnianie ustrzeże go przed grożącymi sankcjami i pozwoli w pełni realizować wybrany przez niego program zajęć. Nauczyciel godnie reprezentujący swoją funkcję będzie służył dobru uczniów i wypełniał nadrzędne zadania szkoły, kształtując przyszłe pokolenia w duchu poszanowania godności innych   ludzi.