Humoreski śląskie cz. V
W dziele pt. O targach, jarmarkach, odpustach, kiermaszach i pielgrzymkach, autorka informuje czytelników, że humor towarzyszył Ślązakom w czasie wolnym od pracy, który chętnie spędzali w towarzystwie przyjaciół. Mężczyźni udawali się do karczmy, a kobiety do magla bądź do piekarni, aby wymienić się najnowszymi plotkami. Życie ludności umilały także orkiestry podwórkowe, stanowiące element śląskiej kultury i tradycji, bawiące innych skocznymi melodiami i frywolnymi piosenkami. Jarmarki, targi i festyny stały się kolejną oazą rozrywki, gdzie spotykały się rodziny i sąsiedzi, aby odpocząć od codzienności. Przekupki pozwalały rozweselić się przybyłym, zachęcając ich, w humorystyczny sposób, do zakupu określonych produktów, takimi słowami: Baby, ino do mie po te ogóreczki, jak laleczki lub Babka bolą zęby, to dajcie jej kuramin do gęby, po tym już spokój mocie, bo babka pochowocie[20]. (więcej…)
Zmiany językowe w dobie średniopolskiej
Doba średniopolska (od przełomu XV i XVI do połowy XVIII wieku)
W dobie średniopolskiej na rozwój języka polskiego wpłynęło wiele czynników, które należy opisać, by zrozumieć mechanizmy zmian w obrębie leksyki, fleksji i słowotwórstwa ojczystego języka. Jednym z ważniejszych stał się rozkwit i polonizacja miast na przełomie XV i XVI wieku. W celach minimalizowania obcych wpływów w 1536 roku przeniesiono kazania z kościoła św. Barbary do kościoła Mariackiego, by odczytywane były po polsku, a nie jak dotąd po niemiecku. Kolejnym elementem życia społecznego, wywierającym przemożny wpływ na rozkwit języka stał się program wszechstronnej naprawy państwa, inaczej nazywany „egzekucją praw i dóbr”, sformułowany przez warstwę szlachecką, która chciała, aby w państwie przestrzegano ustalonych praw. Liczne pisma i broszury, a także przemówienia stały się przykładem użycia nowego gatunku literackiego, jakim była polemika polityczno-społeczna. Stanisław Orzechowski ze swoją Rozmową albo dyjalogiem około egzekucyjnej Polskiej Korony czy Jan Dymitr Solikowski z dziełem pt. Ziemianin albo rozmowa ojca z synem o sprawie polskiej przyczynili się do spopularyzowania kwiecistego stylu i sztuki przemawiania w języku polskim. Sympatycy i zwolennicy rewolucyjnych haseł wysuwali postulaty dbałości o rodzimą spuściznę, co zaowocowało opublikowaniem zbioru uchwał sejmu krakowskiego z 1543 roku w języku ojczystym.
Reformacja i kontreformacja a literatura
Innowiercy i katolicy
Wpływ ruchów reformacyjnych i kontrreformacyjnych na język polski w dobie średniopolskiej był nie bez znaczenia, a różnowiercy zostawili po sobie trwały ślad w postaci pism w języku narodowym, z których najważniejsze są:
a) „Catechismus” Jana Seklucjana,
b) „Postylla” i „Apocalypsis” Mikołaja Reja,
c) „O różnicach teraźniejszych…” Grzegorza Pawła z Brzezin,
d) „Katechizm z naukami i pieśniami” Krzysztofa Kraińskiego.
Kościół katolicki nie pozostał bierny i pomimo niechęci wobec korzystania z języka polskiego wytoczył ostre działa w postaci następujących tekstów:
a) „Rozmowy dworzanina z mnichem” Marcina Kromera
b) „Nauka prawego chrześcijanina” Benedykta Herbsta
c) „O jedności Kościoła Bożego” Piotra Skargi
d) „Postylle Katolicznej część wtóra” Jakuba Wujka
Zapożyczenia w dobie staropolskiej
Język czeski
Znajomość języka czeskiego w elitarnych kręgach stała się symbolem wykształcenia i kultury osobistej, co zaowocowało przenikaniem do polszczyzny wielu wyrazów obcego pochodzenia. Moda językowa związana z czeszczyzną okazała się krótkotrwała, w związku z czym do dzisiaj przetrwało tylko kilka wyrazów z okresu między XV a XVI wiekiem, a wśród nich są, takie leksemy jak: duchowieństwo, nabożeństwo, sprawiedliwość czy zwolennik. (więcej…)
Słownictwo w dobie staropolskiej
Zmiany w słownictwie doby średniopolskiej
W dobie staropolskiej przybyło około piętnastu tysięcy nowych wyrazów, czyli trzykrotnie mniej niż w dobie średniopolskiej, gdzie było ich już pięćdziesiąt tysięcy. Słownictwo kurczyło się i rozrastało, gdyż pewne leksemy wychodziły z użycia, zmieniały znaczenie lub pojawiały się nowe, które zastępowały archaiczne słowa. (więcej…)
Prezentacja multimedialna – O języku polityków
Poniżej załączam prezentację multimedialną, poświęconą językowi polityki. Znajdziecie w niej, m.in. rodzaje środków językowych, używanych przez polityków oraz rodzaje wpływu języka na kształtowanie postaw społecznych.
Dom jest dla człowieka częścią jego istoty – konspekt zajęć
TEMAT: „Dom jest dla człowieka częścią jego istoty.” Czym jest dla mnie?
Renesansowa ortografia (1514)
Ortografia
W miarę rozwoju i przeobrażeń w sferze języka zaczęły pojawiać się głosy o ujednoliceniu zapisu tekstów poprzez korzystanie z tych samych znaków na określenie poszczególnych wyrazów. Zbiór reguł ortograficznych pojawił się po raz pierwszy w słowniku wydanym w 1514 roku u Floriana Unglera. „Ortographia seu modus recte scribendi et legendi Polonicum idioma” zawierało wiele nowoczesnych rozwiązań, które miały umożliwić przyszłemu czytelnikowi rozszyfrowanie tekstów. Stanisław Zaborowski głosił, między innymi postulat o wprowadzeniu znaków diakrytycznych, a sporo jego pomysłów znajduje odzwierciedlenie we współczesnej polszczyźnie.
„Krótka nauka czytania i pisania” Jana Seklucjana nie pozostawiła prawie żadnych śladów w języku polskim, podobnie jak „Ortografia polska” dołączona do „Katechizmu” autorstwa Suklecjana. Zmiany w zakresie pisowni przedstawione przez twórców w ich dziełach zamieszczam poniżej:
a) Litera j miała być zastępowana i lub y
b) Miękkość oznaczana przez poziomą kreskę i dodanie litery y
c) Samogłoska pochylona miała być odróżniana od jasnej za pomocą ukośnej kreski
d) Nagłosowa litera u miała zostać zastąpiona przez v
e) Litera x miała być używana zamiast połączeń ks i kś
„Nowy karakter polski” Jana Januszowskiego został wydany w 1594 roku i zawierał pomysły Jana Kochanowskiego i Łukasza Górnickiego. Kochanowski chciał, aby nie używano znaków diakrytycznych tam, gdzie wymowa jest oczywista, a Łukasz Górnicki postulował zamianę litery ł na podwójne l.
Pisownia zaproponowana przez Murzynowskiego i Seklucjana obowiązywała do końca XVIII wieku.
Czy mogę zostać czarodziejem? Konspekt zajęć
TEMAT: Czy mogę zostać czarodziejem?
Cel główny: Odkrycie przez uczniów przesłania utworu Z. Herberta
Język prasłowiański
Język prasłowiański
Językiem prasłowiańskim posługiwały się ludy zamieszkujące tereny pomiędzy Odrą a Bugiem oraz Bałtykiem i Karpatami. W wyniku ekspansji plemion w stronę Dniepru i Desny grupa prasłowiańska rozpadła się na grupy: wschodniosłowiańską, zachodniosłowiańską i południowosłowiańską, w obrębie których wykształciły się osobne języki:
(więcej…)
